Vernomen tijdens een onweer – Ida Gerhardt

Gaandeweg mijn leven heb ik ontdekt dat het van enorme waarde is als ik mezelf veroorloof een ander te begrijpen.  Is het nodig dan, om jezelf te veroorloven een ander te begrijpen? Ja! Althans, voor mij wel.

Jaren geleden realiseerde ik me ineens dat mijn eerste reactie op  beweringen van anderen veel meer een onmiddellijke waardering of een oordeel  is dan een poging tot begrip.  En langzamerhand moest ik mezelf toegeven waarom dat zo was: zodra ik namelijk mezelf toesta om een ander te begrijpen, verander ik ook zelf daardoor. Het was een schokkende ontdekking toen ik in ging zien hoe moeilijk het is om de ander te begrijpen, om echt volledig empathisch door te dringen in zijn of haar referentiekader.

Toch is begrijpen  in dubbel opzicht verrijkend.  Het begrijpen en aanvoelen van het gedrag van iemand die meent dat het leven te tragisch is om te dragen,  van succesvolle, hoogopgeleide mannen die krakend en piepend tot stilstand komen in carrière en relaties, van mooie, jonge en ambitieuze vrouwen die zichzelf desondanks deep-down  waardeloos en minderwaardig  vinden;  dit alles heeft mij op de een of andere wijze verrijkt. Ik leer zodanig uit deze ervaringen, dat ik zelf ook verander. Steeds meer getransformeerd wordt tot  een echte levenskunstenaar.
Door ons begrip nodigen we de ander uit om ook te veranderen in een levenskunstenaar en om zichzelf toe te staan hun eigen angsten, bizarre gedachten, tragische gevoelens en ontmoedigingen evenzeer te aanvaarden als hun ogenblikken van moed, hun vriendelijkheid, hun liefde en hun gevoeligheid.

Vaak  zoek ik  doelbewust het “toestaan te begrijpen” op en  doe  dan wekenlang research naar de diepere intenties en achtergronden van personen die mij raken in mijn onbegrip.

 Momenteel zijn dat de Oud Gereformeerde predikant wijlen ds. E. du Marchie van Voorthuijsen en dichteres  Ida Gerhardt.  

Dat Ida Gerhardt een calvinistische reputatie heeft, is waarschijnlijk meer door karakterologische dan door godsdienstige trekken bepaald. Een grote hang naar soberheid (haar lievelingsverblijf was een huisje in Ierland, ver van de bewoonde wereld, zonder stromend water, elektriciteit of verwarming), hard werken, strengheid en zelftucht, een afkeer van de moderne tijd, trots, het bewustzijn een grote taak te hebben, een zekere profetische pretentie,  en het blijvende gevoel miskend te zijn, dat zou allemaal tot die reputatie van wat de volksmond als calvinistisch beschouwt, hebben kunnen bijdragen.

 ‘Calvinisme’ in ons land een onbeschermd woord, maar ik denk dat Calvijn zich meer in de poëzie en de bijbelvertalingen van Ida Gerhardt dan  in de pikzwarte religie van ds. du Marchie van Voorthuijsen  herkend zou hebben. Na al die jaren begrijp ik nog steeds  niets van een geloof dat predikt dat de mens niks voorstelt,  dat het een heel getob is om bekeerd te worden, en als je dan bekeerd bent dat het daarna nog weer een heel getob is.  

Inmiddels denk ik meer te begrijpen over haar gevoel van miskenning en verwond zijn dat bijvoorbeeld het hele gedicht  “vernomen tijdens een onweer” doordrenkt, dankzij de biografie “Trots en in zichzelf besloten. Ida Gerhardt” door Mieke v.d. Berg.   

De onderstaande tekst –kritiek op kritiek- is door mij overgenomen van de site kb.nl/dichters/gerhardt

 Ida Gerhardt heeft zich altijd miskend gevoeld, ook toen de aandacht voor haar werk begin jaren zeventig begon toe te nemen. In 1971 ging de P.C. Hooftprijs naar Gerrit Kouwenaar. Hierover schreef ze aan de kunstenares Jeanne Bieruma Oosting:

Mijn eigen land heeft, anno 1971, expliciet te kennen gegeven dat Gerrit Kouwenaar mijn meerdere is. Onrecht en onwaarheid, dermate onbeschaamd in je gezicht geslingerd, zijn nooit licht te verwerken.
(Gerhardt, 2005, p. 179)

Als schuldigen voor deze miskenning wees Gerhardt regelmatig naar dichters die haar privé wel vertelden dat ze haar werk bewonderden, maar dit nooit publiekelijk bekend maakten. A. Roland Holst was in haar ogen zo’n dichter. Na de toekenning van de P.C. Hooftprijs aan Kouwenaar schreef ze aan Roland Holst:

Twee maal, in de ergste nood riep ik uw hulp in. Niet financieel; ik vroeg enkele regels van uw hand gepubliceerd. Maar u liet mij staan, beide malen, met een particulier briefje: hoezeer u mijn werk bewonderde.
(Gerhardt, 2005, p. 167)

 Marie van der Zeyde probeerde haar vriendin een hart onder de riem te steken en publiceerde in 1974 De hand van de dichter. Hierin beschreef ze het leven van Ida Gerhardt, evenals de tegenwerking die zij als dichteres had moeten weerstaan. Op sommige punten kreeg dit werk echter de vorm van een eerbetoon aan Ida Gerhardt vergezeld van een vermaning aan hen die publiekelijk deze eer nog niet betoond hadden. Het effect van deze passages beschreef Gerrit Komrij als volgt:

Ze staat te hoog voor ons, stervelingen. Ze is de enige ‘gevoelige’ te midden van ons zootje botteriken. Maar ook ik ben bij voorbeeld soms heel gevoelig, en acht me door mevrouw Van der Zeyde aangesproken, ja zelfs een beetje beledigd.
(Komrij, 1980, p. 117)

 VERNOMEN TIJDENS EEN ONWEER

Vijf vuurstenen gaf ik u in de hand:

Een harde jeugd, die ziel en ribben treft,

Een sterk talent, in eenzaamheid beseft:

aanstoot blijft het voor vrienden en verwant.

Het ongeëerd zijn in uw eigen land.

Dat zich de minste boven u verheft.

Vijf oerstenen: vijf kansen die ik gaf.

Mijn wet is:

Kwarts op kwarts en hard op hard.

Vuur schuilt in stenen, van de schepping af.

Het slaapt totdat het wakker wordt getart.

 (Ida Gerhardt)

 Salomé Philips www.weerspiegelingen.nl

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s