Fernando Pessoa en Lissabon

…..Ik ben niets.
Ik zal nooit iets zijn.
Ik kan ook niet iets willen zijn.
Afgezien daarvan koester ik alle dromen van de wereld……..

Dit zijn waarschijnlijk de meest bekende dichtregels van de Portugese schrijver en dichter Fernando Pessoa (1888-1935). Veelzeggend is het gegeven dat ‘pessoa’ in het Portugees ‘persoon’ betekent. Wie is nu eigenlijk die ik, die persoon waarnaar de schrijver Pessoa al van jongsaf aan op zoek ging? Wij mensen denken te leven vanuit één IK, dat bewust handelend kan optreden en vrije keuzes kan maken. Blijkbaar erkende Pessoa dat deze gedachte een illusie is. In mijn coachpraktijk maak ik onder andere gebruik van “Voice Dialoque”, een methode die er vanuit gaat dat in ieder mens verschillende deelpersonen aanwezig zijn. Deze deelpersonen kun je (her)ontdekken door er mee in gesprek te gaan. Het zijn energiepatronen in ons, die handelen als zelfstandige energieën, elk met een eigen wil, gedachten, gevoelens, verlangens en bewustzijn.


Literaire alter ego’s waren populair bij meerdere schrijvers van zijn generatie: zo had Ezra Pound zijn Mauberley en Rainer Maria Rilke zijn Malte Laurids Brigge. Niemand ging echter zo ver als Pessoa. Zijn literaire alter ego’s noemde hij geen pseudoniemen (een andere naam voor het eigen ik) maar heteroniemen (een eigen naam voor een ander ik). De schrijver is daardoor niet alleen niet te identificeren met de verteller of de hoofdpersoon van zijn gedichten en verhalen maar zelfs niet met zichzelf:
Men herkende mij meteen als de persoon die ik niet was en ik ontkende niet, en was verloren.
Toen ik het masker wilde afdoen.
Zat het vast aan mijn gezicht.
Toen ik het afdeed en mij in de spiegel zag,
Was ik reeds oud geworden.
Ik wierp het masker weg en ik ging slapen in de vestiaire
Als een hond die wordt getolereerd door de directie
Omdat hij ongevaarlijk is.

Pessoa beperkte zich niet alleen tot een eigen naam voor al zijn verschillende deelpersoonlijkheden, maar berekende ook de horoscoop voor een ieder van hen. De heteroniemen hebben alleen maar mannennamen en in de weken dat ik in Lissabon verbleef liet ik regelmatig mijn fantasie de vrije loop over Pessoa’s mogelijke vrouwelijke deelpersoonlijkheden. Zijn gezin van herkomst woonde namelijk voor een bepaalde periode in Zuid-Afrika, maar op zeventienjarige leeftijd, in 1905, vertrekt Fernando Pessoa alleen terug naar Lissabon. Hij trekt in bij twee tantes en een krankzinnige grootmoeder en ik probeer me voor te stellen welke impact dat moet hebben gehad. Vervolgens laat ik  Pessoa de verschillende vrouwen in zijn leven tegemoet treden. De manier die ik hiervoor gebruik bij cliënten is de actieve imaginatie, de geleide fantasie, om via een levendige dialoog met de innerlijke persoon te ontdekken wie zij is, waarom zij er (niet) is en waarom zij zich op de haar karakteristieke manier gedraagt dan wel misdraagt.

Pessoa zelf is nooit getrouwd geweest en heeft, op een platonische relatie met een secretaresse (Ofélia) na, geen (seksuele) relatie gehad tijdens zijn leven. Zijn werk was zijn leven. Zijn isolement afwisselend zijn roeping en zijn lot. Leven is niet noodzakelijk, scheppen daarentegen wel. Vooral het literaire werk eist hem op en vereist, naar eigen zeggen, eenzaamheid. Hij staat bekend als een verkillende, lucide, sfynxachtig afwezige man (August Willemsen, 2000).

bronzen standbeeld van een zittende Pessoa op het terras van ‘a Brasileira do Chiado’ in Lissabon

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s